|
|
|
|
|
| |
|
1.
ARGVMENTA AENEIDIS
1 R.
|
|
|
| |
|
Praefatio |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Vergilius magno quantum concessit Homero, |
|
|
| |
|
tantum ego Vergilio, Naso
poeta, meo. |
|
|
| |
|
Nec me praelatum cupio tibi ferre, poeta; |
|
|
| |
|
ingenio si te subsequor, hoc
satis est. |
|
|
| |
5 |
Argumenta quidem librorum priva notavi, |
|
|
| |
|
errorem ignarus nequis habere
queat. |
|
|
| |
|
Bis quinos feci legerent quos carmine versus
|
|
|
| |
|
Aeneidos totum corpus ut esse
putent. |
|
|
| |
|
Adfirmo gravitate mea, me crimine nullo
|
|
|
| |
10 |
livoris titulo praeposuisse
tibi. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
I |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Aeneas primo Libyae depellitur
oras. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Vir magnus bello, nulli pietate secundus
|
|
|
| |
|
Aeneas odiis Iunonis pressus iniquae |
|
|
| |
|
Italiam quaerens Siculis erravit in undis,
|
|
|
| |
|
naufragus et tandem Libyae est advectus
ad oras |
|
|
| |
5 |
ignarusque loci, fido comitatus Achate,
|
|
|
| |
|
indicio matris regnum cognovit Elissae.
|
|
|
| |
|
Quin etiam nebula saeptus pervenit in urbem,
|
|
|
| |
|
abreptos socios undis cum classe recepit
|
|
|
| |
|
hospitioque usus Didus per cuncta benignae
|
|
|
| |
10 |
excidium Troiae iussus narrare parabat. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
II |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Funera Dardaniae narrat
defletque secundo. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Conticuere omnes. Tum sic fortissimus heros
|
|
|
| |
|
fata recensebat patriae casusque suorum:
|
|
|
| |
|
fallaces Graecos simulataque dona Minervae,
|
|
|
| |
|
Laucontis poenam et laxantem claustra Sinonem,
|
|
|
| |
5 |
somnum, quo monitus acceperat Hectoris
atri, |
|
|
| |
|
iam flammas, caedes Troum patriaeque ruinas
|
|
|
| |
|
et regis Priami fatum miserabile semper
|
|
|
| |
|
impositumque patrem collo dextraque prehensum
|
|
|
| |
|
Ascanium, frustra a tergo comitante Creusa,
|
|
|
| |
10 |
ereptam hanc fato, socios in monte repertos. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
III |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
Tertius errores pelagi
terraeque requirit. |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Post eversa Phrygum regna ut fuga coepta
moveri |
|
|
|
|
utque sit in Thracen primo devectus ibique |
|
|
|
|
moenia condiderit Polydori caede piata,
|
|
|
|
|
regis Ani hospitium et Phoebi responsa
canentis, |
|
|
| |
5 |
coeptum iter in Cretam, rursus nova fata
reperta, |
|
|
| |
|
naufragus utque foret Strophadas compulsus
ab undis, |
|
|
| |
|
inde fugam et dirae praecepta horrenda
Celaenus |
|
|
| |
|
liquerit utque Helenum perceptis ordine
fatis, |
|
|
| |
|
supplicem Achaemeniden Polyphemo urgente
receptum |
|
|
| |
10 |
amissumque patrem Drepani. Sic deinde quievit. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
IV |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Uritur in quarto Dido flammisque
crematur. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
At regina gravi Veneris iam carpitur igni.
|
|
|
| |
|
Consulitur soror Anna; placet succumbere
amori. |
|
|
| |
|
Fiunt sacra deis, onerantur numina donis.
|
|
|
| |
|
Itur venatum; Veneris clam foedera iungunt.
|
|
|
| |
5 |
Factum fama notat. Monitus tum numine divum
|
|
|
| |
|
Aeneas classemque fugae sociosque parabat.
|
|
|
| |
|
Sensit amans Dido; precibus conata morari,
|
|
|
| |
|
postquam fata videt nec iam datur ulla
facultas, |
|
|
| |
|
conscenditque pyram dixitque novissima
verba |
|
|
| |
10 |
et vitam infelix multo cum sanguine fudit. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
V |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Quintus habet ludos quos
concelebrabat Acestes. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Navigat Aeneas. Siculas defertur ad oras.
|
|
|
| |
|
Hic Manes celebrat patrios. Una hospes
Acestes. |
|
|
| |
|
Ludos ad tumulum faciunt, certamina ponunt.
|
|
|
| |
|
Prodigium est cunctis ardens adlapsa sagitta.
|
|
|
| |
5 |
Iris tum Beroen habitu mentita senili |
|
|
| |
|
incendit naves, subitus quas vindicat imber.
|
|
|
| |
|
In somnis pater Anchises quae bella gerenda
|
|
|
| |
|
quoque duce ad Manes possit descendere
monstrat. |
|
|
| |
|
Transcribit matres urbi populumque volentem
|
|
|
| |
10 |
et placida Aeneas Palinurum quaerit in
unda. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
VI |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Quaeruntur sexto Manes
et Tartara Ditis. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Cumas deinde venit; fert hinc responsa
Sibyllae.
|
|
|
| |
|
Misenum sepelit; mons servat nomen humati.
|
|
|
| |
|
Ramum etiam divum placato numine portat
|
|
|
| |
|
ad vatis tecta atque una descendit Avernum.
|
|
|
| |
5 |
Agnoscit Palinuron ibi, solatur Elissam
|
|
|
| |
|
Deiphobumque videt lacerum crudeliter ora.
|
|
|
| |
|
Umbrarum poenas audit narrante Sibylla.
|
|
|
| |
|
Convenit Anchisen penitus convalle virenti
|
|
|
| |
|
cognoscitque suam prolem monstrante parente.
|
|
|
| |
10 |
Haec ubi percepit, graditur classemque
revisit. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
VII |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Septimus Aenean reddit
fatalibus arvis. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Hic quoque Caietam tumul<o da>t;
deinde profectus |
|
|
| |
|
Laurentum venit, hanc verbis cognoscit
Iuli |
|
|
| |
|
fatalem terram; "mensis iam vescimur"
inquit. |
|
|
| |
|
Centum oratores pacem veniamque petentes
|
|
|
| |
5 |
ad regem mittit Latii tunc forte Latinum,
|
|
|
| |
|
qui cum pace etiam natae conubia pactus.
|
|
|
| |
|
Haec furia Allecto Iunonis distrahit ira.
|
|
|
| |
|
Rex cedit fatis, quamvis pia vota repugnent.
|
|
|
| |
|
Belli causa fuit violatus vulnere cervus.
|
|
|
| |
10 |
Arma ferunt gentes sociae, flat bella iuventus. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
VIII |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Praeparat octavo bellum
quos<que> armet in hostes. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Dat belli signum Laurenti Turnus ab arce,
|
|
|
| |
|
mittitur et magni Venulus Diomedis ad urbem,
|
|
|
| |
|
qui petat auxilium et doceat quae causa
petendi. |
|
|
| |
|
Aeneas divum monitis adit Arcada regem,
|
|
|
| |
5 |
Evandrum Arcadia profugum nova regna tenentem.
|
|
|
| |
|
Accipit auxilia et natus socia agmina iungens
|
|
|
| |
|
Evandri Pallas fatis comes ibat iniquis.
|
|
|
| |
|
Iamque habilis bello et maternis laetus
in armis |
|
|
| |
|
fataque fortunasque ducum casusque suorum
|
|
|
| |
10 |
miratur clipeo divinam intentus in artem. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
IX |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Nonus habet pugnam nec
adest rex ipse tumultu. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Atque ea diversa penitus dum parte geruntur
|
|
|
| |
|
Iunonis monitu festinat Turnus in hostem.
|
|
|
| |
|
Teucrorum naves Rutulis iaculantibus ignem
|
|
|
| |
|
nympharum in speciem divino numine versae. |
|
|
| |
5 |
Euryali et Nisi coeptis fuit exitus impar.
|
|
|
| |
|
Pugnatur: castra Aeneadae vallumque tuentur.
|
|
|
| |
|
Audacem Remulum leto dat pulcher Iulus.
|
|
|
| |
|
Fit via vi. Turnus Bitian et Pandaron altum
|
|
|
| |
|
deicit et totis victor dat funera castris,
|
|
|
| |
10 |
iamque fatigatus recipit se in tuta suorum. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
X |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Occidit Aeneae decimo Mezentius
ira.
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Concilium divis hominum de rebus habetur.
|
|
|
| |
|
Interea Rutuli portis circum omnibus instant.
|
|
|
| |
|
Advenit Aeneas multis cum milibus inde.
|
|
|
| |
|
Mars vocat et totis in pugnam viribus itur.
|
|
|
| |
5 |
Interimit Pallanta potens in proelia Turnus
|
|
|
| |
|
caedunturque duces, cadit et sine nomine
vulgus. |
|
|
| |
|
Subtrahitur pugnae Iunonis numine Turnus.
|
|
|
| |
|
Aeneas instat Mezenti caede piata |
|
|
| |
|
Lausus fata patris praesenti morte redemit.
|
|
|
| |
10 |
Mox ultor nati Mezentius occidit ipse. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
XI |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Undecimo victa est non
aequo Marte Camilla. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Constituit Marti spoliato ex hoste tropaeum
|
|
|
| |
|
exanimemque patri feretro Pallanta remittit.
|
|
|
| |
|
Iura sepulturae tribuit tempusque Latinis.
|
|
|
| |
|
Evander patrios affectus edit in urbe.
|
|
|
| |
5 |
Corpora caesa virum passim disiecta cremantur.
|
|
|
| |
|
Legati referunt Diomeden arma negasse.
|
|
|
| |
|
Drances et Turnus leges aequante Latino
|
|
|
| |
|
concurrunt dictis. Aeneas imminet urbi. |
|
|
| |
|
Pugnatur. Vincunt Troes. Cadit ipsa Camilla.
|
|
|
| |
10 |
Dein reduces castris nocti cessere monenti. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
XII |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Duodecimo Turnus divinis
occidit armis. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Turnus iam fractis adverso Marte Latinis
|
|
|
| |
|
semet in arma parat pacem cupiente Latino.
|
|
|
| |
|
Foedus percutitur; passuros omnia victos.
|
|
|
| |
|
Hoc Turni Iuturna soror confundit et ambos
|
|
|
| |
5 |
in pugnam populos agit ementita Camertem.
|
|
|
| |
|
Aenean volucri tardatum membra sagitta
|
|
|
| |
|
anxia pro nato servavit cura parentis.
|
|
|
| |
|
Urbs capitur. Vitam laqueo sibi finit Amata.
|
|
|
| |
|
Aeneas Turnum campo progressus utrimque
|
|
|
| |
10 |
circumfusa acie vita spoliavit et armis. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
2. TETRASTHICA
IN CVNCTIS LIBRIS VERGILII
2 R. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Praefatio |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Qualis bucolicis, quantus tellure domanda,
|
|
|
| |
|
vitibus arboribusque satis pecorique apibusque,
|
|
|
| |
|
Aeneadum fuerit vates, tetrasticha dicent:
|
|
|
| |
|
contineat quae quisque liber, lege munere
nostro. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Bucolica |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Tityrus agresti modulatur carmen avena; |
|
|
| |
|
formosum pastor Corydon dilexit Alexin;
|
|
|
| |
|
Silenumque senem sertisque meroque ligavit,
|
|
|
| |
|
pastorumque melos faciles duxere cicutae. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Georgica
2 R. |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
[Sidera deinde canit, segetes et dona Lyaei
|
|
|
|
|
et pecorum cultus, Hyblaei mella saporis.
|
|
|
|
|
Principio breviter ventura volumina dixit
|
|
|
|
|
intercidit opus coepitque referre secundo.] |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
I |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Quid faciat laetas segetes, quae sidera
servet |
|
|
| |
|
agricola, ut facilem terram proscindat
aratro, |
|
|
| |
|
semina quo iacienda modo cultusque locorum,
|
|
|
| |
|
edocet et messes magno cum faenore reddi. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
II |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Hactenus arvorum cultus et sidera caeli,
|
|
|
| |
|
pampineas canit inde comas collisque virentis
|
|
|
| |
|
discriptasque locis vites et dona Lyaei,
|
|
|
| |
|
atque oleae ramos pomorum et condere fetus. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
III |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Teque, Pales, et te, pastor memorande per
orbem, |
|
|
| |
|
et pecorum cultus et gramine pascua laeta,
|
|
|
| |
|
quis habitent armenta locis stabulentur
et agni, |
|
|
| |
|
omnia divino monstravit carmine vates. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
IV |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Protinus aëni mellis redolentia regna
|
|
|
| |
|
Hyblaeas et opes alv<e>orum et cerea
texta |
|
|
| |
|
quique apti flores examina quaeque legenda
|
|
|
| |
|
indicat humentisque favos, caelestia dona. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
2a. AENEIS
654 R. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
I |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Arma virumque canit mira virtute potentem
|
|
|
| |
|
Iunonis<que> odio disiectas aequore
puppes |
|
|
| |
|
hospitium Didus, classem sociosque receptos,
|
|
|
| |
|
utque epulas inter casus regina requirat. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
II |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Conticuere omnes. Infandos ille labores
|
|
|
| |
|
deceptamque dolis Troiam patriaeque ruinas
|
|
|
| |
|
et casus Priami dolet et flagrantia regna
|
|
|
| |
|
ignibus et mediis raptum deque hoste parentem. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
III |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Postquam res Asiae deceptaque Pergama dixit,
|
|
|
| |
|
tum, Polydore, tuos tumulos, tum Gnosia
regna, |
|
|
| |
|
Andromachen Helenumque et vasta mole Cyclopas
|
|
|
| |
|
amissumque patrem Siculis narravit in oris. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
IV |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
At regina gravi Veneris iam carpitur igni
|
|
|
| |
|
venatusque petit. Capitur venatibus ipsa
|
|
|
| |
|
et taedas, Hymenaee, tuas ad funera vertit,
|
|
|
| |
|
postquam Anchisiades fatorum est iussa
secutus. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
V |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Interea Aeneas pelagus iam classe tenebat
|
|
|
| |
|
ludorumque patris tumulum celebrabat honore.
|
|
|
| |
|
Puppibus ambustis fundavit moenia Aceste<s>
|
|
|
| |
|
destituitque ratem media Palinurus in unda. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
VI |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Sic lacrimans tandem Cumarum adlabitur
oris |
|
|
| |
|
descenditque domus Ditis comitante Sibylla.
|
|
|
| |
|
Agnoscit Troas caesos, agnoscit Achivos,
|
|
|
| |
|
et docet Anchises venturam ad sidera prolem. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
VII |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Tu quoque litoribus famam, Caieta, dedisti,
|
|
|
| |
|
intrat et Aeneas Latium reg<n>umque
Latini |
|
|
| |
|
foedus agens. Saevit Iuno bellumque lacessit
|
|
|
| |
|
finitimosque viros Turnumque in proelia
mittit. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
VIII |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Dat belli signum Turnus Mezentiaque arma
|
|
|
| |
|
concivitque duces. Tum moenia Pallantea
|
|
|
| |
|
Aeneas adit Evandri socia agmina quaerens.
|
|
|
| |
|
Arma Venus portat proprio Vulcania nato. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
IX |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
Atque ea diversa dum parte, hic diva Cybebe
|
|
|
| |
|
puppes es<se> suas nympharum numina
iussit. |
|
|
| |
|
Euryali et Nisi caedes et fata canuntur,
|
|
|
| |
|
fecit et inclusus castris quae funera Turnus. |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
X |
|
|
